‘Van Goghs intimi’ toont de mens achter de kunstenaar
Auteur:

‘Van Goghs intimi’ toont de mens achter de kunstenaar

Illustratie: Madame Roulin, wiegend (La berceuse) Vincent van Gogh, 1889, The Art Institute of Chicago, Helen Birch Bartlett Memorial Collection

Bijzondere tentoonstelling te zien van 21 september 2019 t/m 12 januari 2020 in Het Noordbrabants Museum

Als je iemand wilt leren kennen dan kijk je naar zijn werk, naar zijn passie. Zo denken we allemaal dat we Vincent van Gogh kennen. Die zelfportretten, die sterrennacht, die aardappeleters, die zonnebloemen…. wie kent ze niet? Maar er is meer voor nodig om Van Gogh écht te leren kennen. Wat is dat dan? Het Noordbrabants Museum zag een uitdaging in die vraag en zocht en vond andere wegen om door te dringen tot de mens achter de grote schilder. Het resultaat is een unieke expositie: ‘Van Goghs Intimi’ (21 september 2019 – 12 januari 2020). Hans van Kasteren liep binnen bij Het Noordbrabants Museum en ging langs bij conservator Helewise Berger.

Door Hans van Kasteren | Fotografie: Olaf Smit

Conservator Helewise Berger | foto: Olaf Smit

Helewise Berger is conservator 19e- en begin 20ste-eeuwse kunst van het museum. Zij doet het beheer en behoud van de collectie, aankopen en restauraties en is verantwoordelijk voor de samenstelling en het ‘maken’ van exposities. Helewise Berger: “Plannen om een expositie in te richten met als rode draad Vincent van Gogh en zijn vrienden bestaan eigenlijk al sinds 2009 bij het Noordbrabants Museum. Die plannen ontwikkelden zich in de loop der jaren. Wij vroegen vervolgens aan Sjraar van Heugten, voorheen hoofd collecties van het Van Gogh Museum in Amsterdam, om het een en ander verder uit te werken. Hij bedacht uiteindelijk het concept ‘Van Goghs Intimi’, gericht op Vincent en de kring van mensen om hem heen. Daar moet je dan de mensen onder verstaan die hij in zijn leven ontmoette en hem hebben beïnvloed”.

‘Het is alsof er in hem twee mensen zijn,
de één merveilleus begaafd, fijn en zacht en de
ander eigenlievend en hardvochtig’.
(Theo van Gogh)

Op welke manier leren we Vincent van Gogh beter kennen door deze expositie?
“Je ontmoet in deze expositie niet alleen de grote en nu wereldberoemde schilder in zijn werk, maar je maakt ook kennis met de mens áchter de kunstenaar. En met de mensen náást hem, onder meer vrienden, familie en modellen. Hoe was zijn relatie met die mensen? In de expositie zie je schilderijen en tekeningen die Vincent van zijn ‘intimi’ maakte, schetsboekjes, heel persoonlijke brieven van Vincent aan hen en brieven van zijn relaties aan hem. En dan leer je toch een Vincent kennen die niet beantwoordt aan het gangbare beeld van de eenzame, getormenteerde en eigenzinnige kunstenaar. Zijn broer Theo (niemand kende Vincent beter dan hij) schreef eens aan hun beider zus Willemien de volgende veelzeggende woorden: ‘Het is alsof er in hem twee mensen zijn, de één merveilleus begaafd, fijn en zacht en de ander eigenlievend en hardvochtig’. Je ontdekt in deze expositie dus een andere kant van Vincent van Gogh. Hij was wel degelijk eigenwijs en direct, maar hij had ook heel warme kanten. Een voorbeeld, vraag je? Van Gogh werkte enige tijd voor kunsthandel Goupil in Den Haag. Zijn baas was Hermanus Tersteeg, met wie hij een goede relatie had. Tersteeg had een dochtertje van vier jaar, Betsy. Vincent was dol op Betsy – maakte tal van schetsjes speciaal voor haar. Van Gogh hield van kinderen, dat weten niet veel mensen. Later, in Arles, had hij ook een zwak voor Marcelle Roulin, baby dochter van de door hem geschilderde monsieur Roulin, depotbeheerder van het postkantoor in Arles. Hij portretteerde ook Marcelle. En eerder woonde hij samen met Sien, een voormalig prostituee, én haar twee kinderen. Hij schreef in zijn brieven heel aandoenlijk over dat huiselijke leven met een wieg in zijn atelier”.

Noem eens enkele namen van vrienden, familie, modellen enz. die ons, op welke manier dan ook, dichter bij de echte Vincent brengen?
“Ik noemde zojuist al Hermanus Tersteeg. Maar allereerst is daar natuurlijk zijn broer Theo. Van 1872 tot in de week van Vincent’s dood in juli 1890 onderhielden zij een zeer intensieve correspondentie. Vincent was een begenadigd schrijver – velen beschrijven zijn brieven aan broer Theo als ‘van literaire kwaliteit’. Theo was een grote steun en een dankbaar klankbord voor Vincent, hoewel zij soms ook botsten. We hebben een plakboek/poëzie-album, door Vincent gemaakt voor Theo. En, heel bijzonder: we hebben een portret van Vincent en een portret van Theo uit de Parijse periode, uit de collectie van het Van Gogh Museum in Amsterdam. Het is het enige portret van Theo dat we kennen. Saillant detail: wie is Theo en wie is Vincent? Sjraar van Heugten heeft hierover een andere mening dan het Van Gogh Museum. Dan was daar zijn belangrijke kunstenaarsvriend Anthon van Rappard. Ook met hem onderhield Vincent een briefwisseling. De vriendschap met Van Rappard eindigde op een bijzondere en wellicht typerende manier. Toen Van Gogh zijn latere meesterwerk ‘De aardappeleters’ aan het voorbereiden was stuurde hij aan Van Rappard een lithografie van een vroege versie van ‘De aardappeleters’. Die antwoordde in een brief met pittige kritiek op het werk. Dat pikte Vincent niet – het betekende het einde van de vriendschap. We hebben hier een portret van Anthon van Rappard (een half portret, naar alle waarschijnlijkheid versneed Van Gogh het portret na de ruzie). Vincent onderhield verder een warme relatie met Madame Ginoux, de waardin van Café de la Gare in Arles, waar hij enkele maanden logeerde voordat hij het ‘Gele Huis’ betrok. Het portret dat hij van Madame Ginoux maakte is de ‘beelddrager’ van onze expositie. En dan was er natuurlijk de bijzondere vriendschap met Paul Gauguin, een toen al bekende en erkende kunstenaar uit de avant-garde kringen in Parijs. Van Gogh bewonderde Gauguin en Gauguin zag de talenten van Vincent van Gogh. Er was dus ook bij zijn leven al aandacht en waardering voor het werk van Van Gogh, hoewel de verkoop van zijn schilderijen pas na zijn dood echt op gang kwam. Vincent voelde een vriendschap voor Gauguin – de twee schilders gingen enige tijd samenwerken en zelfs samenwonen in Arles. Na twee maanden kwam er een dramatische confrontatie tussen hen, waarbij Van Gogh zijn oor afsneed. Ze bleven contact houden, maar zagen elkaar nooit meer”.

Het Noordbrabants Museum is het enige museum in Zuid-Nederland waar je originele Van Goghs kunt bewonderen. Welke zijn de belangrijkste?
Helewise Berger: “Uit onze eigen collectie zijn er: de ‘Collse Watermolen’, de ‘Spittende boerin’, ‘De tuin van de pastorie te Nuenen’ (een aquarel, red.), ‘Stilleven met flessen en schelp’. En we hebben speciaal voor deze expositie werken in bruikleen gekregen, waaronder: ‘Madame Ginoux’ (Galleria Nazionale d’Arte Moderna e Contemporanea in Rome), ‘La Berceuse – Madame Roulin’ (The Art Institute of Chicago) en ‘Stilleven met bijbel’ (Van Gogh Museum). Over ‘De Collse Watermolen’: dit werk uit Nuenen (de molen is er nog!) hebben we enkele jaren geleden verworven. Ik ben ervoor naar New York gereisd. We hebben het schilderij goed bekeken, natuurlijk ook op de conditie, en vervolgens aangekocht. Daarna ‘getransporteerd’ in een speciale schilderijenkist, geklimatiseerd. Het is een werk waar we bijzonder trots op zijn!”.

0 Reacties uitgeschakeld voor ‘Van Goghs intimi’ toont de mens achter de kunstenaar 931 02 oktober, 2019 Interviews, Nieuws oktober 2, 2019

Facebook Comments

Digitaal bladeren